Herbestemming en transformatie kloostercomplex Zusters Franciscanessen, Veghel

In het Klooster van de Zusters Franciscanessen, naast de Lambertuskerk aan de Markt, startte in het midden van de 19de eeuw de ziekenzorg in Veghel. Dat groeide uit tot het St. Joseph ziekenhuis aan de Gasthuisstraat, dat later fuseerde met Oss tot ziekenhuis Bernhoven. Tegelijkertijd ontstond een bloeiende kloosterorde, die hulp bood op het gebied van onderwijs en zorg aan zieken en ouderen in Nederland en andere delen van de wereld. In 2019 werd het 175-jarig bestaan van de kloosterorde gevierd.

Terugloop aantal zusters

Het aantal zusters binnen de congregatie in Nederland is de laatste jaren sterk gedaald. Daarom hebben de zusters besloten om de laatste communiteit in Nederland (Veghel) op termijn te beëindigen en zich terug te trekken in een gedeelte van het complex op het kloosterterrein. De rest van het complex komt gefaseerd beschikbaar voor andere doelen. De zusters vinden het belangrijk dat er een bestemming wordt gevonden die in het verlengde ligt van hun roeping.

Transformatie-opgave

Sloop en nieuwbouw moeten in samenhang plaatsvinden met het behoud van de monumentale gebouwen (moederklooster, kapel) en de overige waardevolle elementen van het complex (bijvoorbeeld de kloostertuin en gracht). Ook moet een passende aansluiting op omliggende gebouwen en percelen (bijvoorbeeld de Lambertuskerk en bijbehorende begraafplaats, congregatiekapel) worden gecreëerd.

Stedenbouwkundige visie

Aan de hand van een zorgvuldig bouwhistorisch onderzoek en in samenspraak met Floris Alkemade (rijksbouwmeester) is gekeken welke delen van het complex herontwikkeld kunnen worden en ruimte bieden voor nieuwbouw. Het onderzoek vormde de basis voor een aantal ruimtelijke modellen waarin getest is wat de draagkracht van het complex in relatie tot de omgeving is. Bij het ontwikkelen van deze modellen zijn de omwonenden nadrukkelijk betrokken. De dialoogavonden zijn goed bezocht, de discussies waren levendig en leidden tot wederzijds inzicht en verrijking van de plannen.

Het uitwerkingsplan is in een aantal stappen tot stand gekomen waarbij in de vorm van schetsen, maquettestudies, overleggen en uitwerkingen onderzocht werd op welke manier het gebied ingericht kon gaan worden. Daarbij is enerzijds gekeken vanuit het gevraagde programma maar vooral ook wat stedenbouwkundig gezien de draagkracht van het gebied is. Vanuit architectonische en stedenbouwkundige inzichten waren de ontwerpers van mening dat op deze locatie het natuurlijke zwaartepunt van Veghel duidelijker tot uitdrukking gebracht kon worden. Een veelbetekenend moment waarbij de groei en vernieuwing van Veghel niet langer in de randen maar juist midden in het centrum gezocht wordt. Een belangrijke omslag waarbij het centrum niet alleen een uitermate rijk verleden representeert maar ook een belangwekkende toekomst.

De meeste discussies met omwonenden gingen over het aantal bouwlagen dat in deze studies naar voren kwamen. De ontwerpers hadden op dat punt stevige voorstellen gemaakt met op een beperkt aantal goed afgewogen plekken, hoogteaccenten tot meer dan tien lagen. Hier is in het ontwerpproces goed naar de  bezwaren van de omwonenden geluisterd. Alternatieven werden onderzocht en gepresenteerd waarbij de hoogteaccenten werden teruggebracht in een plan dat op dat punt wat minder expressief werd maar zonder aan kwaliteit in te boeten.

De Franciscanessenlaan zal daarbij de grootste verandering ondergaan. Het vreemde hek midden door de straat verdwijnt en het wordt een mooie route naar het park. De nieuwe bebouwing in deze straat opent zich zodat er een aantal open ruimtes en licht aan de straat worden toegevoegd. Deze straat wordt een voetgangersgebied. Het zigzag-gebouw aan de voorzijde van de Deken van Miertstraat verdwijnt daarvoor, zodat de mogelijkheid ontstaat een auto-ontsluiting aan die zijde te creëren.

Aan de Meester van Coothstraat komt een nieuw woongebouw op de plek van de voormalige schoolgebouwen. Ook hier is in overleg met de omwonenden onderzocht wat de beste volumeopbouw is. Een opzet waar ook weer het poortkarakter, de toegang naar het park, als uitgangspunt genomen is.

Een krachtige transformatie die een enorme impuls voor de leefbaarheid en dynamiek van het centrum van Veghel zal betekenen.

Leefgoed

De herbestemming van het kloostercomplex is meer dan een nieuwe functie van ‘stenen’ en grond. Het gaat om het vertrouwde gedachtengoed van de zusters in een nieuwe, eigentijdse vorm. Die vorm is de realisatie van het maatschappelijk hart van Veghel, een moderne en door de gebruikers gedragen woon- en leefomgeving waar zorg, werk, leren en ontmoeten samenkomen. De naam van dat hart, van dat concept: Leefgoed.

Leefgoed brengt wonen, werken, leren en (be)leven, ontmoeten, ondersteunen en verbinden samen. Op het eerste gezicht is het een woonomgeving, zij het een woonomgeving met een opvallende diversiteit van bewoners: arm en rijk, oud en jong, ‘met en zonder bagage’, theoretisch en/of praktisch opgeleid of nog in opleiding of ontwikkeling. Leefgoed is er voor mensen die zichzelf prima staande houden en voor mensen die daar juist hulp bij nodig hebben. Bij wonen, leren of werken. En die deze hulp graag dicht bij huis vinden.

Zo beschouwd is Leefgoed geschikt voor iedereen in Veghel en biedt het meerwaarde aan het Kloosterkwartier, waar zowel koop- en huurwoningen worden gerealiseerd. Er komen ook voorzieningen voor vrijetijdsbestedingen, een aantal daarvan is er trouwens al. Binnen Leefgoed maken gemeenschappelijke ruimten en de buitenruimte het mogelijk dat mensen  elkaar ontmoeten. Hoewel vanzelfsprekend niets hoeft, worden activiteiten nadrukkelijk gestimuleerd. Het kan leiden tot initiatieven zoals een gezamenlijke moestuin, sportgroepen of eetclubs – allemaal afhankelijk van wat mensen bedenken en wensen.

Meer (achtergrond-)informatie over de herbestemming en transformatie van het kloostercomplex is te vinden in het bijbehorende masterplan, benaderbaar via onderstaande link.

>>> Masterplan Kloosterkwartier

>>> Introductie masterplan Kloosterkwartier (YouTube)

Opdracht
Opdrachtgever
Start project
Oplevering
Partners

Herbestemming en transformatie kloostercomplex Zusters Franciscanessen, Veghel
Zenzo Maatschappelijk Vastgoed


Zenzo Maatschappelijk Vastgoed
Floris Alkemade
Zusters Franciscanessen